پراكندگى : نواحى مركزى ، شرقى و جنوبى اروپا به ويژه منطقه مديترانه ، شمال افريقا ، آسياى صغير ، غرب آسيا ، روسيه ، احتمالا ايران كاشته شده در امريكا ، انگلستان و كانادا . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : گياه از عهد كهن شناخته شده و عبرىها آن را Esob يا Ezoph ( - مقدس ) مىدانسته‌اند . در تورات در مواضع مختلف ( رجوع شود به واژه‌نامه كد 2779 ) از جمله به شرح زير از آن نام برده شده است : " دسته‌اى از زوفا گرفته و در خونى كه در طشت است فروبريد و بر سر در و دو قائمه آن از خونى كه در طشت است بزنيد و كسى از شما از در خانه خود بيرون نرود زيرا خداوند عبور خواهد كرد تا مصريان را بزند . . . " ( كتاب مقدس : 1 * ) . " از سرو آزاد لبنان تا زوفائى كه بر ديوارها مىرويد . . . " ( كتاب مقدس : 2 * ) . . . اى خدا بحسب رحمت خود بر من رحم فرما . . . از گناهم مرا پاك كن . . . مرا با زوفا پاك كن تا طاهر شوم . . . مرا شستشو كن تا از برف سفيدتر گردم . . . . " ( كتاب مقدس : 3 * ) . نام جنس گياه از Husopos يونانى و آن نيز از واژه عبرى گرفته شده است بقراط آن را در ذات الجنب موثر دانسته است . ديوسكوريد آن را Hyssopos ناميده كه اصطفن و حنين آن را به اسوفس برگردان و معادل آن را زوفا ضبط نموده‌اند وى مىنويسد : اسوفس گياهى است معروف و دو نوع كوهستانى و برى دارد و در قليقيا مىرويد و خاصيت گرم‌كنندگى دارد . اگر آن را با آب ، انجير ، عسل و سداب ( 4 * ) بپزند و بياشامند در ورم گرم ( 5 * ) ريه ، آسم ، سرفه مزمن و نزله كه از سر به حلق و سينه سرازير مىشود و نفس الانتصاب ( 6 * ) سودمند خواهد بود و اگر با عسل مخلوط و ليسيده شود كرم شكم را مىكشد و نوشيدن پخته شده آن با سكنجبين كيموس غليظ را اسهال خواهد نمود . آن را ساييده با انجير تر براى نرم كردن شكم مىخورند و اگر آن را با قردمانا يا ايرسا يا اريسمس مخلوط نمايند خاصيت اسهال‌دهندگى آن بيشتر خواهد شد . رنگ رخسار را نيكو مىنمايد . ضماد آن با انجير ، نطرون براى ورم سپرز و حبن ( 7 * ) استفاده مىشود . ضماد آن با شراب براى ورم‌هاى گرم و ضماد آن با آب جوشيده خون مرده زير چشم را حل مىكند و اگر آن را با مايعى كه از پختن انجير بدست مىآيد مخلوط نموده غرغره نمايند براى ورمى كه " سننخى " ( 8 * ) ناميده مىشود خوب است و اگر آن را با سركه جوشانده و مضمضه نمايند درد دندان را تسكين مىدهد و اگر گوش را با آن بخور دهند باد بوجود آمده در آن را تحليل خواهد برد ( ديوسكوريد : 9 * ) . زوفا يابس : ديوسكوريد گويد . . . ( مطالب با آنچه در كتاب دياسقوريدوس ذيل اسوفس و هو زوفا " آمده است كاملا مطابقت دارد ) . شراب زوفا براى ناراحتىهاى سينه ، پهلو و ريه و سرفه مزمن و تنگى نفس و دل‌پيچه سودمند است و خون قاعدگى و پيشاب را جارى مىسازد . جالينوس در مقاله هشتم گويد كه آن لطيف ، گرم و خشك است در درجه سوم و روفس گفته است زوفا مسهل بلغم غليظ و چسبناك است ( رازى : 10 * ) . زوفا جنسى است